Impulsane utanfrå. Miniatyrutstillinga 2014

Impulsane utanfrå (2014)

Miniatyrutstilling i den faste utstillinga Ver så god og sitt!

Nyskapande design og dristige former var ikkje først og fremst det dei norske møbelprodusentane tenkte på når dei lanserte sine modellar.

Kundane var folk flest. Møblar var først og fremst nyttegjenstandar. Det kjøparane ville ha, var først og fremst å lage møblar som var gode å sitje i og rimeleg nok til at mange kunne kjøpe dei. Då var det naturleg for produsentane å satse på velprøvde formene og liner.

Nokon direkte påverknad frå dei fremste og mest nyskapande designarane og arkitektane i Europa til møbelprodusentane i Noreg var det nok lite av i den første halvparten av 1900-talet. Først då designutdanninga kom i gang for alvor her i landet etter krigen, vart dei store moderne eksperimenta og dei nye formgrepa ei felles referanseramme for dei som teikna møblar. Då eksportmarknaden opna seg på sekstitalet, utvikla norske produsentar gjennom Scandinavian Design seg ein sjølvstendig plattform som kommuniserte godt med dei moderne design-impulsane internasjonalt.

Den høgt respekterte Scandinavian Design og seinare vellykka norske møblar har mykje å takke dei beste innan internasjonal design for. Miniatyrsamlinga gir eit innblikk i korleis idear har utvikla seg og gitt seg uttrykk i ny skapande og dristige former og konstruksjonar, som seinare designarar har late seg inspirere av og gjort seg nytte av.

Miniatyrsamlinga til Norsk Møbelfagleg Senter inneheld eit femtital miniatyrmodellar av viktige verk innanfor internasjonal møbeldesign Miniatyrane er kjøpt inn frå Vitra Design Museum i Tyskland som garanterer at gjenstandane er utført etter dei kvalitetskrav som gjeld for museum og at miniatyrane også er laga i forståing med designarane og deira familiar.

Miniatyrsamlinga er finansiert takk vere ei pengegåve frå Sykkylven Gjensidige Trygdelag i 2013.

 Stuhl No.14. Design: Thonet 1859/60.

Michael Thonet ( 1796 – 1871),tysk-austerriksk møbelsnikkar som sette i gang med å produsere lette og slitesterke stolar av bøygd tre som vart populære både i heimar, offentleg miljø og i kafear. Den mest kjende stolen, – kaféstolen – vart det produsert 50 millionar av over heile Europa av fram til 1930. Han blir kalla “stolanes stol”.

Historikk: Michael Thonetgjekk I snikkarlære og lørte møbelsnikkarfaget frå grunnen. Han opna sin eigen verkstad i 1819. Eitt år seinare gifte han seg med Anna Grahs som han etter kvart fekk sju søner og seks døtrer med.I 1830-åra byrja Thonet å prøve seg fram med møblar av limte og bøygde trestavar. Den første suksessen hans varBopparder Schichtholzstuhl (Boppard layerwood chair) in 1836. Thonet vart meir sjølvstendig etter at han i 1837 kjøpte opp Michelsmühle, limfabrikken som leverte limen til produksjonen hans. Metoden hans gjorde det mogleg å bøye trestavar ved hjelp av press og damp. Slik kunne han byggje elegante, lette, slitesterke og komfortable møblar som passa godt med moten – eit kraftig brot med den tunge, utskorne stilen som hadde vore einerådande tidlegare.

Det gjekk ikkje strykande frå starten. Han mislukkast i å få patent på framstillingsmåten I Tyskland (1840). Han søkte og fekk avslag også i Storbritannia, Frankrike og Russland året etter. Men på handelsmessa i Koblenz i 1841 møtte Michael Thonet den austerrikske prinsen Klemens Wenzel von Metternich, som vart begeistra og inviterte han til hoffet i Wien. Neste år kunne Thonet presentere møblane sine for den keisarlege familien.

Boppard-selskapet fekk økonomiske vanskar. Thonet selde seg ut og emigrerte til Wien med familien. Her arbeidde han saman med sønene sine med interiøra i Liechtenstein-palasset. I Wien skipa han på nytt si eiga bedrift, denne gongen Gebrüder Thonet, som i 1850 blant anna produserte den kjende Stol No.1. På Verdsutstillinga i London fekk han bronsemedalje for sine Vienna bentwood chairs.

Dette vart det internasjonale gjennombrotet. På den neste verdsutstillinga I Paris I 1855, fekk han sølvmedalje for dei forbetra produksjonsmetodane sine. In 1856 opna han ein ny fabrikk i Moravia, der det var godt om trematerialar. I 1859 kom Stol nr. 14 – betre kjend som Konsumstol nr. 14 eller kafestol no. 14. Thonet-selskapet fekk gullmedalje for denne stolen på verdsutstillinga i Paris i 1867. Då Michael Thonet døydde I 1871 in Wien, hadde selskapet Fa. Gebrüder Thonet utsal over heile Europa og I Chicago og New York..

Bibliografi:

Albrecht Bangert: Thonet Möbel. Bugholz-Klassiker von 1830-1930. Heyne, München 1997, ISBN 3-453-13047-2

Hans H. Buchwald: Form from Process. The Thonet chair. Carpenter Center for the Visual arts, Cambridge Mass. 1967.

Danko, Peter. Thoughts on Thonet – «Fine Woodworking» January/February 1985: 112-114.

 

Del Ducca, Giuseppe. Michael Thonet. 9 November 1999. [1] (11/9/99)

 

Andrea Gleininger: Der Kaffeehausstuhl Nr. 14 von Michael Thonet. Birkhäuser, Frankfurt/M. 1998, ISBN 3-7643-6832-2

Galerie Thonet.» Galerie Thonet. 8 November 1999. [2] (11/8/99)

Heinz Kähne: Möbel aus gebogenem Holz. Ein Blick in die Sammlung der Stadt Boppard. Boppard 2000.

Heinz Kähne: Thonet Bugholz-Klassiker. Eine Einführung in die Schönheit und Vielfalt der Thonet-Möbel. Rhein-Mosel Verlag, Briedel 1999, ISBN 3-929745-70-4.

Labelart WebPage design. Thonet Vienna-Chair No. 14. 9 November 1999. [3]

Brigitte Schmutzler: Eine unglaubliche Geschichte. Michael Thonet und seine Stühle. Landesmuseum, Koblenz 1996, ISBN 3-925915-55-9.

Reider, William. Antiques: Bentwood Furniture. Architectural Digest August 1996: 106-111.

Thonet. American Craft December 1990: 42-45.

Thonet. Gebrüder Thonet GmbH. (11/9/99)

Alexander von Vegesack: Thonet: Classic Furniture in Bent Wood and Tubular Steel. Rizzoli, New York, 1997, ISBN 0-8478-2040-8

Renzi/Thillmann: sedie a dondolo Thonet – Thonet rocking chairs, Silvana Editoriale, Milano 2006, ISBN 88-366-0671-7I.

Lara, Natascha/Thillmann, Wolfgang: Bugholzmöbel in Südamerika – Bentwood furniture in South America – Muebles de madera curvada, La Paz 2008

Thillmann, Wolfgang: / Willscheid, Bernd, MöbelDesign – Roentgen, Thonet und die Moderne, Roentgen Museum Neuwied, Neuwied 2011, ISBN 978-3-9809797-9-5.

(Kjelde: Wikipedia)

 

 

 

 

 Hill House 1. Design: Charles Rennie Macintosh 1903.

Charles Rennie Mackintosh (1868 – 1928), skotsk arkitekt, akvarellmålar og kunstnar. Han var designar innanfor Arts and Crafts-rørsla og blir også rekna som den viktigaste representanten for Art Noveau (jugendstil) i Storbritannia.

Han voks opp i Glasgow som nummer fire av dei 12 borna til  William og Margaret Mackintosh. I 1890 vart han tildelt eit reisestipend for ungdom som ville studere klassisk arkitektur. Då han kom tilbake, fekk han arbeid hos arkitektane Honeyman and Keppie og kom I gang med sitt første arkitekturprosjekt, den nye bygningen til The Glasgow Herald i 1899.  Ved Glasgow School of Art møtte han ho som skulle bli kona og nær medarbeidar, Margareth McDonald. Dei vart medlemmer av ei samarbeidande gruppe som kalla seg “The Four” og gifte seg i  1900.

Etter å ha gjennomført ei rekkje gode byggjeprosjekt, vart C.R. Mackintosh i 1907 partner hos Honeyman and Keppie in 1907. Den økonomiske krisa førte til at mange arkitektar vart utan arbeid. Macintosh forlet arkitektfirmaet I 1913 og byrja eigen praksis. Men sidan oppdraga var få, reiste han og kona til Suffolk og måla blomsterakvarellar. Året etter drog dei til London der han heldt fram med å måle blomster og etter kvart overføre dei som design på tekstilar. I 1916 fekk Macintosh ein prestisjetung jobb med å redesigne heimen til W.J. Bassett-Lowke.

Charles Macintosh budde det meste av livet sitt I Glasgow. På breidda av Clyde-elva låg ei av verdas største konsentrasjon av skipsverft og tungindustri. Etter kvart som byen voks, auka etterspørselen etter forbruksvarer. I tillegg til impulsane frå den industrielle revolusjonen, kom også impulsar frå Asia og impulsane frå modernismen til å prege arbeidet hans. Japansk stil var mote på denne tida. I Europa fekk denne påverknaden eit eige namn:japonisme. Glasgow hadde byggjeoppdrag for den japanske marinen og byen fekk nærare kontakt med tidlegare ukjend japanske design og kunst.

Denne stilen tiltala Macintosh på grunn av den var tilbakehalden og økonomisk i virkemidla. I tillegg kom bruken av lys og skugge i staden for mønster og ornament. Tradisjonelt skulle forseggjorte ornament i dyre materialar vise fram rikdommen til eigaren. Japansk design fokuserte i staden på kvaliteten i rommet og tok sikte på å oppnå ro og likevekt i interiøret.

På same tid kom dei såkalla modernistiske idear opp i diskusjonen. Det viktigaste her var å utvikle nye idear og ny teknologi. Design skulle handle om notid og framtid, ikkje fortid og tradisjon. Tunge ornament og tradisjonar vart kasta over bord. Sjølv om Macintosh vart ein pioner innan modernismen, heldt han seg langt bort frå den golde nyttetekninga. Han ville byggje sine verk rundt  folks behov. Han såg dei ikkje som masse, men som individ. Han ville ikkje gi dei maskinar som skulle gjere livet deira enklare, men ville gi dei kunst dei kunne bruke. Macintosh kombinerte sin skotske bakgrunn som han blanda med frodigheta i Art Noveau og det enkle i japansk kunst.

Medan han arbeidde som arkitekt, utvikla Charles Rennie Mackintosh sin eigen stil: Kontrast mellom sterke rette vinklar og blomsterinspirerte dekorasjonar med elegante kurver kombinert med referansar til skotsk arkitektur. Særleg hjelpte Glasgow School of Art og Qeen’s Cross Church project I Maryhill i Glasgow til å styrke ryktet hans. Som sin samtidige Frank Lloyd Wright arbeidde han også med detaljering av innbu og møblar, heilt ned på små detaljar. Dei meste av denne spesifiseringa av innreiing og møblar sto kona Margret for.

The Macintosh Building I Glasgow er rekna som ei av dei finaste bygningane I Storbritannia. Han har blitt gjenoppdaga som ein stor designar noko som har ført til at fleire bygningar har blitt opna for folk flest, som The Willow Tea Rooms i Glasgow and Derngate i Northampton.

 

Litteratur:

David Stark Charles Rennie Mackintosh and Co. 1854 to 2004 (2004) ISBN 1-84033-323-5

Tamsin Pickeral; Mackintosh Flame Tree Publishing London 2005 ISBN 1-84451-258-4

Alan Crawford Charles Rennie Mackintosh (Thames & Hudson)

John McKean Charles Rennie Mackintosh, Architect, Artist, Icon (Lomond, 2000 second edition 2001) ISBN 0-947782-08-7

David Brett Charles Rennie Mackintosh: The Poetics of Workmanship (1992)

Timothy Neat Part Seen Part Imagined (1994)

John McKean Charles Rennie Mackintosh Pocket Guide (Colin Baxter, 1998 and updated editions to 2010)

Wendy Kaplan Charles Rennie Mackintosh (Abbeville Press 1996)

John McKean, «Glasgow: from ‘Universal’ to ‘Regionalist’ City and beyond – from Thomson to Mackintosh», in Sources of Regionalism in 19th Century Architecture, Art and Literature, ed. van Santvoort, Verschaffel and De Meyer, (Leuven, 2008)

Fanny Blake» Essential Charles Rennie Macintosh.

(Kjelde: Wikipedia)

 

 

 

 

Sitzmaschine. Design: Jochen Hoffmann 1905.

Josef (Jochen) Hoffmann (1870 – 1956), austerriksk arkitekt og designar. Han fekk si utdanning ved kunstakademiet I WienHan var med å skipe kunstsamanslutninga Vienna Secession i 1897 saman med Joseph Maria Olbrich, Gustav Klimt og Koloman Moser.

Historikk: Frå 1899 underviste han ved Kunstakademiet I Wien. I 1905 forlet han samanslutninga på grunn av konflikt med naturalistane når det galt kunstnarleg visjonar og synet på Gesamtkunstverk. Han etablerte Wiener Werkstätte saman med Fritz Warndorfer og Koloman Moser.

Wiener Werkstätte eksisterte fram til 1932. 1906 designa han Sitzmaschine-stolen. Same året bygde han sitt største arbeid, Sanatorium Punkersdorf. I perioden 1905 – 1911 teikna og bygde han også Palais Stoclet i Brüssel, eit meisterstykke i jugendstil.

Josef Hoffmann er mannen bak den ikoniske Kubus lenestol som vart presentert i den internasjonale utstillinga i Buenos Aires i 1910. Han var ein stor beundrar av Le Corbusier som han både var læraren og oppdragsgivar for. Han oppdaga også mange andre talent, som Oskar Kokoscka og Egon Schiele. Sjølv om han var høgt skatta av folk som Alvar Aalto, Le Corbusier, Gio Ponti og Carlo Scarpa, vart han likevel ignorert av den nye generasjonen av arkitektar og var ganske ukjend då han døydde.

Kjende verk: Purkersdorf lenestol (1904), Sitzmaschine lenestol (1905), Kunstschau lenestol (1905), Palais Stoclet lenestol (1905-1910), Fledermaus stol (1907), Siebenkugelstuhl (1908), Armloffer stol(1908), Kubus lenestol (1910) og Haus Koller-stolen (1911).

 

 

 

Robie House 1. Design: Frank Lloyd Wright 1908.

Frank Lloyd Wright (1867 – 1959) var nyskapande arkitekt og designar frå USA. Han prøvde å utvikle ein eigen amerikansk funksjonalisme og teikna ikkje berre husa, men også interiør og møblar til husa. Slik vart han også ein viktig møbeldesignar.

Historikk: Frank Lloyd Wright vart fødd i Richland Center i Wisconsin og flytta til Madison i Wisconsin då han var 12. Om somrane var han gjerne hos onkelen i Spring Green og drøymde om arkitektur. I 1885 reiste han frå Madison utan å fullføre high school for i staden å arbeide for Allan Conover ved universitetet Wisconsin Engineering Departement. Han studerte til sivilingeniør i to år ved universitetet før han flytta til Chicago i 1887. Der konstruerte si første bygning, som var Lloyd-Jones-familiens familiekapell.

Eitt år seinare arbeidde han for arkitektfirmaet Adler og Sullivan. Han overtok Sullivans valspråk “Form følgjer funksjon” og lanserte sitt eige: “Form og funksjon er eitt”. Amerikansk arkitektur skulle baserast på amerikansk funksjon og ikkje europeiske tradisjonar, meinte Sullivan. Det vart ein inspirasjon for Lloyd Wright. Han flytta seinare  til Oak Park, Illinois og opna sitt eige firma i Chicago i 1893. Dei første husa han tenkte avslørte eit unikt talent. Dei hadde sin eigen stil, dei var bygde i naturmaterialar og aldri måla. Han sette inn store peisar av stein eller murstein i hjartet av huset.

I 1909, etter atten år i Oak Park, flytta han til Tyskland i to år og vart seinare buande i Spring Green i fødestaten Wisconsin. Her konstruerte han sitt hus som han kalla Taliesin med alt innbu. Tragedien ramma då ein sinnsforvirra tenar drap kona og seks andre og sette fyr på eigedommen. Mange trudde dette kom til å bety slutte på karrieren for arkitekten, men han gjekk i gang med å byggje opp att huset.

Dei neste tjue åra auka hans popularitet i USA og Europa, I 1915 fekk han oppdraget med å teikne The Imperial Hotel i Tokyo. På denne tida utvikla og raffinerte sine arkitektoniske og sosiologiske filosofi.  Wright likte ikkje urbanitet og han utvikla også bygningane sine på ein måte som var veldig forskjellig frå andre av tida s arkitektar. Han brukte naturmaterialar, skylights og glasvegger for å omfamne naturen. Han bygde skyskraparar som herma etter forma på tre med ein sentral stamme og mange greiner som strekte seg utover. Han slo fast at former som fanst i omgjevnadene ikkje berre skulle integrerast, men skulle vere basis i amerikansk arkitektur. Eit godt eksempel er Larkin Company Administration Building i Buffalo, New York (1903) og Guggenheim-museet i New York (1943) som hermar linene i eit skjell eller ein snigel.

I 1932 opna han heimen Taliesin opp som eit arkitektonisk møteplass der unge studentar kunne arbeide og lære av han. 20 lærlingar kom til han og arbeidde saman med han. Her skapte han meisterstykke som Falling Water i Mill Run og S. C. Johnson and Sons Wax Company i Racine, Wisconsin. Då han døde, hadde han totalt skapt 1141 ulike design, i form av hus, møblar og innbu.

 

 

 

Rood blauwe Stoel. Design: Gerrit Rietveld 1918.

Gerrit Thomas Rietveld (1888 – 1964) var ein nederlandsk designar og arkitekt. Han var ein av dei fremste medlemmene i den nederlandske kunstnarrørsla som gjekk under namnet De Stijl og seinare knytt til ei retning innan funksjonalismen som kalla “Nye sakligheit”. Han arbeidde mykje med å designe møblar som hadde god og funksjonell form og lett kunne masseproduserast.

Historikk: Gerrit Rietveld vart fødd i Utrecht og forlet skulen som 11-åring for å bli lærling hos faren. Han gjekk kveldsskule og i 1911 hadde han si eiga møbelforretning. Han hadde lært seg teikning, måling og modellarbeid og han kom I gang med ein verkstad der han laga skåp.

Rietveld teikna sin kjende Raud og blå stol i 1917/1918. Han håpa på at mange av møblane hans kunne bli masseproduserte heller enn å bli laga I verkstader. Derfor arbeidde han for enkel konstruksjon. I 1918 opna han sin eigen møbelfabrikk og endra fargane på stolen etter å ha blitt influert av De Stijl-rørsla. som han hadde blitt medlem av same året som han byrja som arkitekt

Kontaktane frå De Stijl gav han også høve til å stille ut utanlands. I 1923 inviterte sjølvaste Walter Gropius Rietveld til Bauhaus. Han teikna si første bygning, Rietveld Schrøder Hausi Utrecht  i 1924, i tett samarbeid med eigaren Truus Schrøder-Schräder. Det hadde vanleg grunnetasje.men i andre etasje var det lause vegger som gjorde det mogleg å å endre rominndelinga. Designet verka som eit tredimensjonal Mondrian-bilde. Huset kom på verdsarvlista til Unesco i 2000. Arbeidet med Schrøder-huset førte til sterk påverknad på dottera til Truus, Han Schrøder, som vart ein av dei første kvinnelege arkitektane i Nederland.

Rietveld braut med ‘De Stijl’ i 1928 og vart knytt til i meir funksjonalistisk retning som er kjend anten som Nieuwe Zakelijkheid eller Nieuwe Bouwen. Same  året vart han medlem av den internasjonale samanslutninga for moderne arkitektar. Frå seint tjuetal var dei opptekne med sosial bygging, og la vekt på å bruke rimeleg produksjonsmetodar, nye materialar, prefabrikerte element og standardisering.

I 1927 eksperimenterte han alt med prefabrikerte betongdragarar, som var svært uvanleg på den tida. I tjue- og trettiåra kom alle hans oppdrag frå private. Det var ikkje før I 1950-åra at det vart mogleg å setje ideane om sosiale bygging inn i praksis med prosjekt i Utrecht og Reeuwiijk.

Rietveld teikna Zig-Zag-stolen i 1934 og  sette I gang med å teikne Van Gogh-museet i Amsterdam, som først vart ferdig etter hans død. Rietveld presenterte ei retrospektiv utstilling om De Stijl i Amsterdam, Venezia og New York. Interessa for arbeida hans fekk nytt liv og dei neste åra fekk han mange prestisjefylte oppdrag, som den hollandske paviljongen på Venezia-biennalen, (1953), kunstakademiet I Amsterdam og Arnheim og presserommet i Unesco-bygningen i Paris. I 1961 Rietveld vart han partner med arkitektane Johan Van Dillen and J. Van Tricht og dei bygde hundrevis av rimeleg heimar for vanlege folk, mest i Utrecht.

 

Litteratur:

 Gerrit Rietveld Museum of Modern Art, New York.

 Fleming, John, et al. (1972) The Penguin Dictionary of Architecture; 2nd ed. Harmondsworth:

Alice Rawthorn (October 17, 2010), Design’s Odd Man Out Gets Moment in the Sun New York Times.

Penguin; pp. 237-38

 Red Blue Chair (1923) Museum of Modern Art, New York.

 Rita Reif (October 13, 1988), Rietveld, an Esthetic Wellspring New York Times

«Han Schroeder:Architectural Papers, 1926-1998», International Archive of Women in Architecture. Retrieved 28 February 2012.

 Gerrit Rietveld – Biography Van Gogh Museum, Amsterdam.

 Sculpture Garden at the Kröller Müller Museum

 Gerrit Rietveld – Biography Van Gogh Museum, Amsterdam.

 Fleming, John, et al. (1972) The Penguin Dictionary of Architecture; 2nd ed. Harmondsworth: Penguin; pp. 237-38

 History of the Academy Gerrit Rietveld Academy, Amsterdam.

 Rietveld’s Universe – Rietveld, Frank Lloyd Wright, Le Corbusier, Theo van Doesburg, 20 October 2010 – 13 February 2011 Centraal Museum, Utrecht.

 

 

B3 Wassily. Design: Marcel Breuer 1925.

Marcel (Lajos)  Breuer (1902 – 1981), ungarskfødd modernist, arkitekt og møbeldesignar av jødisk opphav. Han blir rekna som ein av meistrane frå modernismen, ein tidleg representant for brutalismen i arkitekturen og han viste interesse for modulproduksjon og ville skape enkle former for enkle liv.

Historikk: Kjend for sine vener som Lajkó Breuer, studerte og underviste han hos den eksperimentelle design- og undervisningsinstitusjonen Bauhaus i 1920-åra. Bauhaus-pensumet la vekt på at elevane skulle utdanne seg samtidig i bildekunst, handverk og industriteknologi. Breuer fekk til slutt ei lærarstilling som leiar for handverksavdelinga ved skulen. Seinare praktiserte han i Berlin, der han designa hus og forretningslokale.

I 1920- og 1930-åra var Breuer ein pioner når det galt design av stålrørsmøblar. Seinare i karrrieren skulle han vende merksemda mot å skape innovative og eksperimentell tremøblar. Kanskje dei mest kjende møblane hans i bøygde stålrøyr, seinare kjend som Wassily-stolen frå 1925. Stilen var inspirert av dei bøygde stålrøra på Adler-sykkelen hans.

Myten fortel at stolen var laga for målaren Wassily Kandinsky, som var kollega på Bauhaus. Slik var det ikkjeKandinski beundra nok Breuers stoldesign og han fekk  Breuer til å lage ein kopi til seg.  Då stolen vart lansert på nytt I 1960-talet, vart det kalla Wassily av den italienske forhandlaren fordi han hadde høyrt at Kandinsky hadde fått ei av dei første utgåvene.

På grunn av nazi-partiet som voks fram, flytta Breuer til London på trettitalet. I London vart han tilsett av Jack Pritchard og Isokon-selskapet; eitt av dei første som introduserte moderne design i Storbritannia. Breuer skapte sin Long Chair og eksperimenterte med bøygd og forma kryssfiner. Breuer enda til slutt i USA, ved Harvard arkitekthøgskole, der han arbeidde med studentar som Philip Johnson, Paul Rudolph and I. M. Pei, alle seinare kjende arkitektar i USA. Eitt av dei mest intakte eksemparar av Breuers møblar og interiør frå denne perioden er i Alan W. Frank House i Pittsburg, som vart utforma av Breuer og Gropius som eit totalt kunstprosjekt.

Breuer gjekk ut av samarbeidet med Gropius I 1941 og skipa sitt eige firma I New York. Arbeidet med Unesco-hovudkvarterer I Paris vart eit vendepunkt for Breuer. Det vart retur til Europa, til store arkitektprosjekt og konsentrasjon om å utvikle betong som byggjemateriale. Han vart ein av dei leiande innan brutalismen, med ein aukande interesse kurvene, for skulpturell og personleg stil. Vindauga vart ofte sett inn som puteaktige former staden for skarpe firkantar. Mange arkitektar meinte han hadde ei spesiell evne til å få betongen til å verke mjuk.

 

 

Stuhl W 1. Design: Mart Stam 1926.

Mart Stam (1899 – 1986) var ein nederlandsk arkitekt, byplanleggjar og framtidsdesignar. Han hadde gode kontaktar og gjennom karrieren kom han I nær kontakt med viktige hendingar i arkitekturhistoria på 1900-talet, medrekna Bauhaus, Weissenhof-godset og Van Nelle-fabrikken, eit imponerande modernistisk landemerke I Rotterdam. Han var også med på å byggje Ernst Mays Neue Frankfurt bustadprosjekt.

Historikk: Martinus Adrianus Stam vart fødd I Purmerend I Neerland. Etter vanleg skulegang kom han inn på Rijksnormaalschool for Teekenonderwijzers, der han gjekk mellom 1917 and 1919. Seinare tok han til som teiknar ved eit arkitektfirma I Rotterdam. Vi kan forandre verda, var slagordet hans på den tida og resten av livet brukte han til nettopp det.]

I 1920 vart Stam arrestert for å ha nekta militærteneste.  Han vart sett fri to år seinare. Same året fekk han sitt første store oppdrag etter ein konkurranse – han vart utnemnt til å lage ein byutviklingsplan for Haag. Dette året flytta Stam til Berlin der han arbeidde med  å utvikle sin nye objektivitet som arkitekt. I løpet av ein treårsperiode hadde han hatt suksess i to store arkitektfirma, Bureau Granpré Molière og To Van der Mey. Det første store oppdraget I Berlin fekk han I eit prosjekt under den kjende arkitekten Max Taut. Stam fekk I oppdrag å teikne ei rekkje bygningar rundt om I Tyskland og han assisterte Taut i arbeidet med bygningen til den tyske  fagforeiningsføderasjonen  i Düsseldorf.

På denne tida, arbeidde han også med den russiske avantgarde-arkitekten El Lissitzky. Desse to sto bak den slåande designen som prega Volkenbügel, (jarnskya) ein T-forma skyskrapar som var støtta av tre metallinnramma søyler. Sjølv om han aldri vart bygd, sto denne bygningen i kontrast til den vertikale byggjemåten i skyskraparane i Amerika. Volkenbügel hadde berre moderat høgd, men utvida seg eit stykke over bakken for å ikkje legge beslag på for mykje tomteareal. Dei tre søylene sto på tre ulike gatehjørne og dekte eit kryss.(Sjå bilde på framsida av Adolf Behne’s book, Der Moderne Zweckbau )

Etter at han flytta til Berlin, teikna han også ein stålrørsstol som brukte standard  gassrør og standard samanføyingar. Ludwig Mies van der Rohe oppdaga denne stolen medan han planla Weissenhof Siedlung og nemnde det for Marcel Breuer ved Bauhaus.  Dette førte nesten straks til variasjonar over stålrørsstolen både hos Mies van der Rohe and Marcel Breuer og vart starten på ein heil sjanger innan stoldesign. Sist i tjueåra rauk til og med Breuer and Stam i hop i retten over patentrettar. Stam gjekk sigrande ut, og sidan den gong har ofte Breuer-stolar ofte blitt feilaktig kreditert Stam. I USA selde Breuer rettane til sin design til Knoll og av den grunn kan ein finne identiske stolar som er tilskrivne Breuer i USA og Stam i Europa.

I 1930 vart Stam av dei 20 topparkitektar og byplanleggarar som på oppmoding frå byplanleggjaren  Ernst May reiste saman til Stalin og Sovjetunionen for å skape ei rekkje nye byar,  medrekna Magnitogorsk. I May-brigaden var arkitekten Margarete Schütte-Lihotzky, ektemannen Wilhelm Schütte, Arthur Korn, Erich Mauthner and Hans Schmidt. Stam reiste over i februar 1931 og deltok blant anna i byplanen for Makeyevka i Ukraina i 1932 og han arbeidde i Orsk saman med venen Hans Schmidt og Bauhaus student-studenten og den framtidige kona hans, Lotte Beese. Han arbeidde også med utforminga av kopargruvebyen Balgash.

Stam kom tilbake til Nederland i 1934. Han vart direktør for Institutt for industrikunst i Nederland. From 1948 to 1952 flytta han til Tyskland der han tok del i gjenreisinga. I 1948 tok han imot eit professorat ved Akademiet for bildande kunst i Dresden og kjempa for ein moderne og streng struktur for dei øydelagde bylandskapa etter krigen. Han møtte stor motstand. Dei fleste innbyggjarane var imot planane hans fordi han fjerna landemerke og øydela identiteten til heimbyen deira, tykte dei. I 1950 vart Mart Stam direktør for Advanced Institute of Art i Berlin.

Litteratur:

Werner Moller (1997): Mart Stam, 1899-1986: Architekt, Visionar, Gestalter: Sein Weg Zum Erfolg, 1919-1930, Wasmuth, Berlin ISBN 978-3-8030-1201-2

G. Oorthuys (1970): Mart Stam: Documentation of His Work, 1920-70, RIBA Enterprises, London, ISBN 0-900630-11-6

Gerard Hadders (1999): Mart Stam’s Trousers: Crimson Speaks with Michael Speaks and Gerard Hadders, ISBN 90-6450-344-3, ISBN 978-90-6450-344-3

Kees Broos, Paul Hefting (1997): Dutch Graphic Design: A Century, The MIT Press, ISBN 978-0-262-52250-2

Simone Ruemmele (1994): Mart Stam, Birkhauser Verlag, ISBN 978-3-7643-5573-9

Sima Ingberman (1994): ABC: International Constructivist Architecture, 1922-1939, Mit Pr, ISBN 0-262-09031-7

 

 

 

 

MR 20. Design: Mies van der Rohe 1927.

(Ludwig) Mies van der Rohe (1886 – 1969), tysk-amerikansk arkitekt. Saman med Le Corbusier, Alvar Aalto og Frank Lloyd Wright er han rekna i toppskiktet blant meistrane i moderne arkitektur. Han var den siste direktøren i Bauhaus. Som så mange i etterkrigstida, prøve han å etablere ein ny arkitektur for ei ny tid, slik klassisk og gotisk arkitektur gjorde det for si tid.

Historie: Ludwig Mies var fødd i Aachen, den gongen kongedømmet Prøysen. Han flytta tidleg til Berlin der han vart engasjert i interiørarkitektkontoret til Bruno Paul. Han byrja som lærling i studioet til Peter Behrens 1908 til 1912, der han kom i kontakt med Walter Gropius and Le Corbusier. Mies var også byggjeleiar for den tyske ambassaden I St. Petersburg under leiing av Behrens.

Han vart fort lagt merke til, trass I mangelen på formell utdanning. Han var ein imponerande person med sjølvtillit og han tok det aristokratiske namnet van der Rohe (mora sitt etternamn Rohe pluss det hollandske van der. Det tyske von hadde berre ekte aristokratar lov til å bruke).Først designa han overklasseheimar og prøvde å reindyrke tysk design frå byrjinga av 1900-talet. Han likte store proporsjonar, rytmiske element, forsøk på å knytte natur og kultur saman og enkle kubiske former, slik Schinkel hadde gjort det i prøyssisk nyklassisisme. Etter krigen, samtidig med at han designa neoklassiske heimar, eksperimenterte han med interiør som kunne passé for den moderne og industrielle tidsalderen. Den aukande kritikken av historiske stilartar ramma blant anna den aristokratiske stilen som vart sett på som ein sosial og estetisk overleving frå tidlegare tider.

Mies skapte den mangefasetterte glasskyskraparen for Friedrichstraße i Berlin n 1921, etterfølgd av ein større kurva versjon året etter med namnet Glas-skyskraparen. Han konstruerte den tyske paviljongen på verdsutstillinga i Barcelona i 1929 og han teikna den elegante Villa Tugenhat I Brno, Tjekkia i 1930. Han vart med I den tyske avantgarden og var bidragsytar I det progressive designmagasinet G. Han var ein av grunnleggjarane av arkitekturfellesskapet  Der Ring, og var den siste direktøren for Bauhaus .

Som så mange andre i avantgarden, baserte Mies seg på idear som var utvikla av teorietikarar og kritikarar av tradisjonen. Han var influert av den hollandske De Stijl-gruppa og Gerrit Rietveld. Også designteoriane til  Adolf Loos fann resonans hos Mies som også vadde stor sans for dei modige verka til modernistisk amerikanske arkitektar som Frank Lloyd  Wright.

Før krigen braut ut, vart han karakterisert som ikkje-germansk av nazistyresmaktene og kontora hans vart stengde. Frustrert og ulykkeleg reiste han frå landet I 1937 og flytta til Wyoming USA der han vart sjef for arkitektur-avdelinga I det nye Illinois Institute of Technology (IIT) in Chicago. Mies van der Rohe skulle få mykje å seie for arkitektur i USA og Europa og han stod for idear som seinare har blitt kalla den andre Chicago-skulen, og som skulle bli viktig både i Nord-Amerika og i Europa. Han skapte ein ekstremt klar og enkel stil. Han brukte moderne materialar som industristål og glas for å definere rommet i huset. Han streva mot ein arkitektur med minimalt med rammeverk og søkte ein strukturell orden som skulle gi opne rom.

Han kalla bygningane sine “skinn og bein”-arkitektur. Han søkte etter rasjonelle måtar å løyse oppgåvene på og ville ha til enkle verkemiddel. Han er ofte knytt til ordspråk som “less is more” og  «Gud finst i detaljane”.

Litteratur:

Blake, Peter (1976). The Master Builders. New York: W W Norton & Company, Inc.. ISBN 0-393-00796-0.

Carter, Peter (1974). Mies van der Rohe at Work. New York: Praeger. OCLC 627943.

Puente, Moisés (2008). Conversations with Mies Van Der Rohe. New York: Princeton Architectural Press. p. 96.ISBN 978-1-56898-753-8.

Schulze, Franz (1985). Mies Van Der Rohe; A Critical Biography. Chicago: University of Chicago Press, Inc.. ISBN 0-226-74059-5.

Schulze, Franz; Windhorst, Edward (2012). Mies Van Der Rohe, a Critical Biography (New and Revised Edition). Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-75600-9.

Sharp, Dennis (1991). The Illustrated Encyclopedia of Architects and Architecture. New York: Whitney Library of Design. p. 109. ISBN 0-8230-2539-X.

Spaeth, David (1985). Mies Van Der Rohe. New York: Rizzoli International Publications, Inc.. ISBN 0-8478-0563-

 

 

 

 

 

 

 Fauteuil a Dossier basculant. Design: Le Corbusier/Pierre Jeanneret/  Charlotte Perriand 1928.

Le Corbusier eig. Charles-Édouard Jeanneret (1887 – 1965), var arkitekt, designar, urbanist og skribent og ein  pioner innan moderne arkitektur. Han var ein pioner i studiane av moderne design og var oppteken av å gi innbyggjarane i overfylte byar betre levekår.

Historikk:  Le Corbusier vart fødd i Sveits og vart fransk statsborgar i 1930. Gjennom ein karriere på meir enn  50 år konstruerte han bygningar i Europa, India og Amerika. Han vart fødd som Charles-Édouard Jeanneret i Gris in La Chaux-de-Fonds, ein  liten by I Neuchâtel-kantonen I Jurafjella I nord-vest-Sveits, berre fem kilometer frå franskegrensa. Han byrja å bruke kunstnarnamnet sitt i 1920-åra, det blir sagt at det er utvikla frå namnet til ein fjern slektning, Lecorbésier”.

Han vart interessert i biletkunst og studerte på kunsthøgskulen  under Charles L’Eplattenier. Arkitekturlærar var René Chapallaz, som skulle få mykje å seie for dei første husa hans. Rundt 1907 reiste han til Paris og fekk arbeid hos  Auguste Perret, den franske pioneren innan armert betong. I 1908 studerte han arkitektur i Wien med Josef Hoffmann og han arbeidde også med den kjende arkitekten Peter Behrens, som høyrde til krinsen til Mies van der Rohe and Walter Gropius.

Han reiste blant anna på Balkan, i Italia, Bulgaria og Hellas og Tyrkia og fylte skissebøkene med teikningar, blant anna av Parthenon. Han drog til Sveits og arbeidde teoretisk med  moderne byggjeteknikkar. Han arbeidde blant anna teoretisk med moderne byggjemetodar som han brukte blant anna i modellen til Domino-huset (1914–1915). Han samarbeidde med søskenbarnet sitt Pierre Jeanneret (1896 – 1967) I store delar av livet.

Gjennom mange år hadde franske styresmakter ønskt å gjere noko med den veksande slummen I Paris. Le Corbusier fann effektive måtar til å byggje hus til svært mange personar på. Han meinte ny moderne arkitektur kunne sikre betre forhold for underklassen. Hans  Immeubles Villas (1922) var eit slikt prosjekt. Etter kvart gjekk han vidare og ville konstruere heile byar. Contemporary Cities. Teoretisk byplanlegging heldt fram med å interessere le Corbusier. I 1925 foreslo han å jamne det meste av sentrum I Paris med jorda nord for Seinen og bytte det ut med 60 etasjars tårn i åttekanta gatenett og parkliknande rom. Han hausta bade kritikk og hån for forslaget opp gjennom trettiåra.

Le Corbusier utvida og endra sine ide om byutvikling og publiserte dei i boka Ville radieuse (The Radiant City) i 1935. Den største forskjellen mellom denne og  Contemporary City var at husa no var bygde etter størrelsen på familien og ikkje etter lommeboka. Han drøymde om å reinse byane og skape ein roleg og mektig arkitektur i stål, glas og betong.  Møblane han teikna, var i stor grad tilpassa dei ulike bygningane hans.

Litteratur:

Behrens, Roy R. (2005). Cook Book: Gertrude Stein, William Cook and Le Corbusier. Dysart, Iowa: Bobolink Books. ISBN 0-9713244-1-7.

Brooks, H. Allen (1999) Le Corbusier’s Formative Years: Charles-Edouard Jeanneret at La Chaux-de-Fonds, Paperback Edition, University of Chicago Press, ISBN 0-226-07582-6

Eliel, Carol S. (2002). L’Esprit Nouveau: Purism in Paris, 1918 – 1925. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-6727-8

Curtis, William J.R. (1994) Le Corbusier: Ideas and Forms, Phaidon, ISBN 978-0-7148-2790-2

Frampton, Kenneth. (2001). Le Corbusier, London, Thames and Hudson.

Jencks, Charles (2000) Le Corbusier and the Continual Revolution in Architecture, The Monacelli Press, ISBN 978-1-58093-077-2

Jornod, Naïma and Jornod, Jean-Pierre (2005) Le Corbusier (Charles Edouard Jeanneret), catalogue raisonné de l’oeuvre peint, Skira, ISBN 88-7624-203-1

Von Moos, Stanislaus (2009) Le Corbusier: Elements of A Synthesis, Rotterdam, 010 Publishers.

Weber, Nicholas Fox (2008) Le Corbusier: A Life, Alfred A. Knopf, ISBN 0-375-41043-0

 

 

 

Chaise Longue à reglagé. Design: Le Corbusier, Pierre Jeanneret, Charlotte Perriand 1928.

Le Corbusier eig. Charles-Édouard Jeanneret (1887 – 1965), var arkitekt, designar, urbanist og skribent og ein  pioner innan moderne arkitektur. Han var ein pioner i studiane av moderne design og var oppteken av å gi innbyggjarane i overfylte byar betre levekår.

Historikk: Le Corbusier vart fødd i Sveits og vart fransk statsborgar i 1930. Gjennom ein karriere på meir enn 50 år konstruerte han bygningar i Europa, India og Amerika. Han vart fødd som Charles-Édouard Jeanneret i Gris in La Chaux-de-Fonds, ein  liten by I Neuchâtel-kantonen I Jurafjella I nord-vest-Sveits, berre fem kilometer frå franskegrensa. Han byrja å bruke kunstnarnamnet sitt i 1920-åra, det blir sagt at det er utvikla frå namnet til ein fjern slektning, Lecorbésier”.

Han vart interessert i biletkunst og studerte på kunsthøgskulen under Charles L’Eplattenier. Arkitekturlærar var René Chapallaz, som skulle få mykje å seie for dei første husa hans. Rundt 1907 reiste han til Paris og fekk arbeid hos  Auguste Perret, den franske pioneren innan armert betong. I 1908 studerte han arkitektur i Wien med Josef Hoffmann og han arbeidde også med den kjende arkitekten Peter Behrens, som høyrde til krinsen til Mies van der Rohe and Walter Gropius.

Han reiste blant anna på Balkan, i Italia, Bulgaria og Hellas og Tyrkia og fylte skissebøkene med teikningar, blant anna av Parthenon. Han drog til Sveits og arbeidde teoretisk med  moderne byggjeteknikkar. Han arbeidde blant anna teoretisk med moderne byggjemetodar som han brukte blant anna i modellen til Domino-huset (1914–1915). Han samarbeidde med søskenbarnet sitt Pierre Jeanneret (1896 – 1967) I store delar av livet.

Gjennom mange år hadde franske styresmakter ønskt å gjere noko med den veksande slummen I Paris. Le Corbusier fann effektive måtar til å byggje hus til svært mange personar på. Han meinte ny moderne arkitektur kunne sikre betre forhold for underklassen. Hans  Immeubles Villas (1922) var eit slikt prosjekt. Etter kvart gjekk han vidare og ville konstruere heile byar. Contemporary Cities. Teoretisk byplanlegging heldt fram med å interessere le Corbusier. I 1925 foreslo han å jamne det meste av sentrum I Paris med jorda nord for Seinen og bytte det ut med 60 etasjars tårn i åttekanta gatenett og parkliknande rom. Han hausta bade kritikk og hån for forslaget opp gjennom trettiåra.

Le Corbusier utvida og endra sine ide om byutvikling og publiserte dei i boka Ville radieuse (The Radiant City) i 1935. Den største forskjellen mellom denne og  Contemporary City var at husa no var bygde etter størrelsen på familien og ikkje etter lommeboka. Han drøymde om å reinse byane og skape ein roleg og mektig arkitektur i stål, glas og betong.  Møblane han teikna, var i stor grad tilpassa dei ulike bygningane hans.

Litteratur:

Behrens, Roy R. (2005). Cook Book: Gertrude Stein, William Cook and Le Corbusier. Dysart, Iowa: Bobolink Books. ISBN 0-9713244-1-7.

Brooks, H. Allen (1999) Le Corbusier’s Formative Years: Charles-Edouard Jeanneret at La Chaux-de-Fonds, Paperback Edition, University of Chicago Press, ISBN 0-226-07582-6

Eliel, Carol S. (2002). L’Esprit Nouveau: Purism in Paris, 1918 – 1925. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-6727-8

Curtis, William J.R. (1994) Le Corbusier: Ideas and Forms, Phaidon, ISBN 978-0-7148-2790-2

Frampton, Kenneth. (2001). Le Corbusier, London, Thames and Hudson.

Jencks, Charles (2000) Le Corbusier and the Continual Revolution in Architecture, The Monacelli Press, ISBN 978-1-58093-077-2

Jornod, Naïma and Jornod, Jean-Pierre (2005) Le Corbusier (Charles Edouard Jeanneret), catalogue raisonné de l’oeuvre peint, Skira, ISBN 88-7624-203-1

Von Moos, Stanislaus (2009) Le Corbusier: Elements of A Synthesis, Rotterdam, 010 Publishers.

Weber, Nicholas Fox (2008) Le Corbusier: A Life, Alfred A. Knopf, ISBN 0-375-41043-0

11.

 

Fauteuil a Grand Comfort. Design: Le Corbusier 1929.

Le Corbusier eig. Charles-Édouard Jeanneret (1887 – 1965), var arkitekt, designar, urbanist og skribent og ein  pioner innan moderne arkitektur. Han var ein pioner i studiane av moderne design og var oppteken av å gi innbyggjarane i overfylte byar betre levekår.

Historikk:  Le Corbusier vart fødd i Sveits og vart fransk statsborgar i 1930. Gjennom ein karriere på meir enn  50 år konstruerte han bygningar i Europa, India og Amerika. Han vart fødd som Charles-Édouard Jeanneret i Gris in La Chaux-de-Fonds, ein  liten by I Neuchâtel-kantonen I Jurafjella I nord-vest-Sveits, berre fem kilometer frå franskegrensa. Han byrja å bruke kunstnarnamnet sitt i 1920-åra, det blir sagt at det er utvikla frå namnet til ein fjern slektning, Lecorbésier”.

Han vart interessert i biletkunst og studerte på kunsthøgskulen  under Charles L’Eplattenier. Arkitekturlærar var René Chapallaz, som skulle få mykje å seie for dei første husa hans. Rundt 1907 reiste han til Paris og fekk arbeid hos  Auguste Perret, den franske pioneren innan armert betong. I 1908 studerte han arkitektur i Wien med Josef Hoffmann og han arbeidde også med den kjende arkitekten Peter Behrens, som høyrde til krinsen til Mies van der Rohe and Walter Gropius.

Han reiste blant anna på Balkan, i Italia, Bulgaria og Hellas og Tyrkia og fylte skissebøkene med teikningar, blant anna av Parthenon. Han drog til Sveits og arbeidde teoretisk med  moderne byggjeteknikkar. Han arbeidde blant anna teoretisk med moderne byggjemetodar som han brukte blant anna i modellen til Domino-huset (1914–1915). Han samarbeidde med søskenbarnet sitt Pierre Jeanneret (1896 – 1967) I store delar av livet.

Gjennom mange år hadde franske styresmakter ønskt å gjere noko med den veksande slummen I Paris. Le Corbusier fann effektive måtar til å byggje hus til svært mange personar på. Han meinte ny moderne arkitektur kunne sikre betre forhold for underklassen. Hans  Immeubles Villas (1922) var eit slikt prosjekt. Etter kvart gjekk han vidare og ville konstruere heile byar. Contemporary Cities. Teoretisk byplanlegging heldt fram med å interessere le Corbusier. I 1925 foreslo han å jamne det meste av sentrum I Paris med jorda nord for Seinen og bytte det ut med 60 etasjars tårn i åttekanta gatenett og parkliknande rom. Han hausta bade kritikk og hån for forslaget opp gjennom trettiåra.

Le Corbusier utvida og endra sine ide om byutvikling og publiserte dei i boka Ville radieuse (The Radiant City) i 1935. Den største forskjellen mellom denne og  Contemporary City var at husa no var bygde etter størrelsen på familien og ikkje etter lommeboka. Han drøymde om å reinse byane og skape ein roleg og mektig arkitektur i stål, glas og betong.  Møblane han teikna, var i stor grad tilpassa dei ulike bygningane hans.

Litteratur:

Behrens, Roy R. (2005). Cook Book: Gertrude Stein, William Cook and Le Corbusier. Dysart, Iowa: Bobolink Books. ISBN 0-9713244-1-7.

Brooks, H. Allen (1999) Le Corbusier’s Formative Years: Charles-Edouard Jeanneret at La Chaux-de-Fonds, Paperback Edition, University of Chicago Press, ISBN 0-226-07582-6

Eliel, Carol S. (2002). L’Esprit Nouveau: Purism in Paris, 1918 – 1925. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-6727-8

Curtis, William J.R. (1994) Le Corbusier: Ideas and Forms, Phaidon, ISBN 978-0-7148-2790-2

Frampton, Kenneth. (2001). Le Corbusier, London, Thames and Hudson.

Jencks, Charles (2000) Le Corbusier and the Continual Revolution in Architecture, The Monacelli Press, ISBN 978-1-58093-077-2

Jornod, Naïma and Jornod, Jean-Pierre (2005) Le Corbusier (Charles Edouard Jeanneret), catalogue raisonné de l’oeuvre peint, Skira, ISBN 88-7624-203-1

Von Moos, Stanislaus (2009) Le Corbusier: Elements of A Synthesis, Rotterdam, 010 Publishers.

Weber, Nicholas Fox (2008) Le Corbusier: A Life, Alfred A. Knopf, ISBN 0-375-41043-0

12.

 

Barcelona. Design: Mies van der Rohe 1929.

(Ludwig) Mies van der Rohe (1886 – 1969), tysk-amerikansk arkitekt. Saman med Le Corbusier, Alvar Aalto og Frank Lloyd Wright er han rekna i toppskiktet blant meistrane i moderne arkitektur. Han var den siste direktøren i Bauhaus. Som så mange I etterkrigstida, prøve han å etablere ein ny arkitektur for ei ny tid, slik klassisk og gotisk arkitektur gjorde det for si tid.

Historie: Ludwig Mies var fødd i Aachen, den gongen kongedømmet Prøysen. Han flytta tidleg til Berlin der han vart engasjert i interiørarkitektkontoret til Bruno Paul. Han byrja som lærling i studioet til Peter Behrens 1908 til 1912, der han kom i kontakt med Walter Gropius and Le Corbusier. Mies var også byggjeleiar for den tyske ambassaden I St. Petersburg under leiing av Behrens.

Han vart fort lagt merke til, trass I mangelen på formell utdanning. Han var ein imponerande person med sjølvtillit og han tok det aristokratiske namnet van der Rohe (mora sitt etternamn Rohe pluss det hollandske van der. Det tyske von hadde berre ekte aristokratar lov til å bruke).Først designa han overklasseheimar og prøvde å reindyrke tysk design frå byrjinga av 1900-talet. Han likte store proporsjonar, rytmiske element, forsøk på å knytte natur og kultur saman og enkle kubiske former, slik Schinkel hadde gjort det i prøyssisk nyklassisisme. Etter krigen, samtidig med at han designa neoklassiske heimar, eksperimenterte han med interiør som kunne passé for den moderne og industrielle tidsalderen. Den aukande kritikken av historiske stilartar ramma blant anna den aristokratiske stilen som vart sett på som ein sosial og estetisk overleving frå tidlegare tider.

Mies skapte den mangefasetterte glasskyskraparen for Friedrichstraße i Berlin n 1921, etterfølgd av ein større kurva versjon året etter med namnet Glas-skyskraparen. Han konstruerte den tyske paviljongen på verdsutstillinga i Barcelona i 1929 og han teikna den elegante Villa Tugenhat I Brno, Tjekkia i 1930. Han vart med I den tyske avantgarden og var bidragsytar I det progressive designmagasinet G. Han var ein av grunnleggjarane av arkitekturfellesskapet  Der Ring, og var den siste direktøren for Bauhaus .

Som så mange andre i avantgarden, baserte Mies seg på idear som var utvikla av teorietikarar og kritikarar av tradisjonen. Han var influert av den hollandske De Stijl-gruppa og Gerrit Rietveld. Også designteoriane til Adolf Loos fann resonans hos Mies som også vadde stor sans for dei modige verka til modernistisk amerikanske arkitektar som Frank Lloyd  Wright.

Før krigen braut ut, vart han karakterisert som ikkje-germansk av nazistyresmaktene og kontora hans vart stengde. Frustrert og ulykkeleg reiste han frå landet I 1937 og flytta til Wyoming USA der han vart sjef for arkitektur-avdelinga I det nye Illinois Institute of Technology (IIT) in Chicago. Mies van der Rohe skulle få mykje å seie for arkitektur i USA og Europa og han stod for idear som seinare har blitt kalla den andre Chicago-skulen, og som skulle bli viktig både i Nord-Amerika og i Europa. Han skapte ein ekstremt klar og enkel stil. Han brukte moderne materialar som industristål og glas for å definere rommet i huset. Han streva mot ein arkitektur med minimalt med rammeverk og søkte ein strukturell orden som skulle gi opne rom.

Han kalla bygningane sine “skinn og bein”-arkitektur. Han søkte etter rasjonelle måtar å løyse oppgåvene på og ville ha til enkle verkemiddel. Han er ofte knytt til ordspråk som “less is more” og  «Gud finst i detaljane”.

Litteratur:

Blake, Peter (1976). The Master Builders. New York: W W Norton & Company, Inc.. ISBN 0-393-00796-0.

Carter, Peter (1974). Mies van der Rohe at Work. New York: Praeger. OCLC 627943.

Puente, Moisés (2008). Conversations with Mies Van Der Rohe. New York: Princeton Architectural Press. p. 96.ISBN 978-1-56898-753-8.

Schulze, Franz (1985). Mies Van Der Rohe; A Critical Biography. Chicago: University of Chicago Press, Inc.. ISBN 0-226-74059-5.

Schulze, Franz; Windhorst, Edward (2012). Mies Van Der Rohe, a Critical Biography (New and Revised Edition). Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-75600-9.

Sharp, Dennis (1991). The Illustrated Encyclopedia of Architects and Architecture. New York: Whitney Library of Design. p. 109. ISBN 0-8230-2539-X.

Spaeth, David (1985). Mies Van Der Rohe. New York: Rizzoli International Publications, Inc.. ISBN 0-8478-0563-

 

13.

 

 

 

Standard Chair. Design: Jean Prouvé 1930.

Jean Prouvé ( 1901 – 1984),  fransk metallarbeidar, sjølvlært arkitekt og designar. Han dreiv med arkitektur, industridesign, strykturell design og møbeldesign

Historikk:  Jean Prouvé vart fødd i Nancy i Frankrike som den andre av i alt sju born av kunstnaren Victor Prouvé og pianisten Marie Duhamel. Prouvé-familien høyde til ein livleg artistisk sirkel, der også  glaskunstnaren Emile Gallé og møbeldesignaren Louis Majorelle var med.

Etter skulen var Prouvé først lærling hos smeden Emile Robert, deretter arbeidde han i ei smie i  Szabo. I Nancy opna han den første av det som skulle bli ei rekkje smier som produserte jarnlampar, lysestakar og rekkverk før han også byrja å designe møblar. Han slutta seg manifestet “Logisk, balansert og reint”

Han opna det godt likte «Ateliers Jean Prouvé» in 1931 og byrja å samarbeide med den franske arkitekten Eugène Beaudoin and Marcel Lods om prosjet som Maison du Peuple I  Clichy, ein flyklubb og ein militærleir. Han samarbeidde også med Charlotte Perriand and Pierre Jeanneret om møbeldesign. Krigen førte til ein utvida marknad for syklar og ein spesiell omn som kunne  bruke all  slags brensel. Dette var produkt han produserte. Han var også med i motstandsrørsla La Resistance. Etter krigen vart han ordførar I Nancy på grun nav krigsinnsatsen sin.

I 1971 sat Jean Prouvé som president I juryen som skulle bestemme design for  Pompidou-senteret I Paris. Han spela ei viktig rolle då arkitektane Richard Rogers and Renzo Piano vart valde. Han samarbeide ofte med andre, dei mest kjende er Charlotte Perriand og Pierre Jeanneret. Han tok avstand frå stålrørteknikken i møbelproduksjonen og hadde meir tru på bøygd og komprimert flatmetall. Han utvikla også ideen om nomade-arkitektur der han samanlikna ein stol med eit hus og konstruerte begge slik at dei lett skulle kunne flyttast.

 

 

 

Nr. 41. Paimio. Design: Alvar Aalto 1930/31.

Hugo Alvar Henrik Aalto (1898 – 1976) var ein finsk arkitekt og designar. Arbeidet hans spenner over arkitektur, møblar, tekstilar og glasvarer. Han var aktiv frå 1920-talet til 1970-talet og han var innom nordisk klassisime dei første åra før han gradvis gjekk over ein rasjonell modernistisk stil i trettiåra og til meir organisk modernistisk stil frå 1940 og framover. Typisk for heile livet hans er den store interessa for design som eit gesamtkunstverk, ei total form for kunst. Alvar Aalto-museet, som han sjølv teikna, i Jyväskylä i Finland er eit godt eksempel på kva han stod for..

Historikk: Hugo Alvar Henrik Aalto vart fødd I Kuortane, Finland. Då han var fem år gammal, flytte familien til Alajärvi, og derifrå til Jyväskylä midt i Finland.

Han gjekk på gymnaset og studerte deretter arkitektur i Helsinki. Då han flytta tilbake til Jyväskylä in 1923 opna han sitt eige arkitektkontor. Aalto arbeidde då med eit større tal enkeltfamilie